HISTORIA

Wieliczki istniały już w roku 1540. Była to wieś czynszowa, założona na 40 włókach na prawie chełmińskim. Parafia Wieliczki powstała około 1552 roku. Wkrótce założono też we wsi szkołę parafialną. W 1600 roku w Wieliczkach mieszkała wyłącznie ludność polskiego pochodzenia. Jeszcze w roku 1833 do szkół na terenie parafii uczęszczało 613 dzieci polskich i 23 narodowości niemieckiej. Wśród tych pierwszych znajdował się Krystyn Lach z Wojnasów, późniejszy pisarz i filozof, który na przełomie XVIII i XIX wieku uczył się w szkołach w Wojnasach i Wieliczkach. W 1938 roku Wieliczki liczyły 616 mieszkańców i otrzymały w ramach akcji germanizacyjnej niemiecką nazwę Wallenrode.
Zabytki
Drewniany kościół parafialny pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny, budowla pseudobazylikowa z bocznymi emporami. Pod względem planu i rozmiarów zbliżony do kościoła w Ostrykole. Na belce napis informujący o wybudowaniu w 1676 r. Wieża dostawiona w latach 1693-1694. Korpus, chór i boczne aneksy konstrukcji zrębowej, węgły na „jaskółczy ogon”, wieża szkieletowa. Cały budynek jest oszalowany, a wnętrze z płaskim stropem. Ołtarz z bogatą ornamentacją, wykonaną przez snycerza z Olecka w 1708 (snycerz Schöbel). Ambona pochodzi z początków XVIII w., ufundowana przez proboszcza Michała Giżyckiego, polichromia na ambonie wykonana w 1712 na koszt parafii.
Historia
Z wykopalisk znalezionych na terenie gminy można wnioskować, że już kilka tysięcy lat temu mieszkali tutaj ludzie. Źródła podają, że w pobliżu Cimoch znaleziono w ubiegłym stuleciu dwie kamienne motyki oraz jedną motykę kamienną w samej wsi. Znaleziono też dwa topory kamienne. Ślady osadnictwa pochodzą z okresu wczesnej epoki żelaza (700 p.n.e. – 300 p.n.e.). Później ziemie te zamieszkiwali Jaćwingowie. Kres ich istnieniu położył zakon krzyżacki.
Najstarsze wzmianki o nadaniu ziem dotyczą wsi Sobole. W 1471 r. komtur z Pokarmina nadał Stanisławowi Litwinowi na prawie magdeburskim 15 włók. Osadnictwo na szerszą skalę rozpoczęło się po zhołdowaniu Prus przez Polskę w 1525 r.
Wieliczki istniały już w 1540 r. i składały się z trzech włók sołeckich oraz 40 uprawianych przez chłopów czynszowych na prawie chełmińskim. Parafia ewangelicka powstała przed 1552 r., a szkołę zorganizowano wkrótce po tym. Pierwszym pastorem był szlachcic polski Stanisław Rybiński. Ze spisu dokonanego w 1600 r. wynika, że we wsi mieszkali sami Polacy. Spokojne życie mieszkańców wsi było przerywane przez różne zawieruchy dziejowe. W 1656 r. najazd Tatarów zniszczył wieś, został spalony również kościół. Na początku XVIII w. mieszkańców zdziesiątkowała klęska zarazy.
Rozwój regionu rozpoczął się w II poł. XIX w. Szczególnie widoczne było to w Cimochach. We wsi znajdowała się komora celna, przez którą przechodziły towary importowane z carskiej Rosji, jak len, zboże płótno. Docierał tu także prywatny omnibus. W 1860 r. założono w Cimochach urząd pocztowy. W czasie I wojny światowej w 1915 r. wybudowano linię kolejową Olecko – Suwałki, co znacznie ożywiło gospodarkę.
Okolice Wieliczek długo i skutecznie broniły się przed germanizacją. Jeszcze w 1890 r. na ogólną liczbę 4692 parafian, Polaków było 3 970. Pozytywną rolę w obronie polskości odegrała parafia ewangelicka. Pastor J. Fryderyk Schrage był jednym z twórców uchwały synodu w Olecku, w której protestowano przeciwko usuwaniu języka polskiego ze szkół. Również mieszkańcy bronili swej polskości. Jednym z nich był Jan Jenczio (1797-1884), który całe życie spędził w Markowskich. Był człowiekiem głęboko religijnym, pisywał artykuły i wiersze do „Kalendarza Królewsko-Pruskiego”.
Wybitną postacią wywodzącą się z Wojnas był Krystyn Lach Szyrma – profesor filozofii na Uniwersytecie Warszawskim. Uczestniczył w powstaniu listopadowym w randze pułkownika. W działalności naukowej szczególnie zasłużył się jako prekursor i inicjator badań etnograficznych.
Leżące w strefie przygranicznej tereny gminy były widownią pierwszych starć bitewnych podczas I wojny światowej. Cimochy zostały zajęte z 3 na 4 sierpnia 1914 r. przez kawalerię rosyjską, która posuwała się w kierunku zachodnim, staczając potyczki z Niemcami.
W czasie II wojny światowej oddział Suwalskiej Brygady Kawalerii otrzymał zadanie rozpoznania nieprzyjaciela na kierunku Raczki – Cimochy. W nocy z 2 na 3 września 1939 r. oddział pod dowództwem majora Witkowskiego przekroczył granicę i omijając Cimochy na południu wszedł na drogę Cimochy-Olecko. W walce zdobyto stanowisko ogniowe broni maszynowej, strażnicę Grenzschutzu, stację kolejową i inne obiekty wojskowe.
Wieliczki swoją nazwę wzięły najprawdopodobniej od rodowego nazwiska – Wieliczek.

Twórcy ludowi
Teresa Bartoszewicz
Urodziła się w Grajewie. Mieszka i pracuje w miejscowości Nory, Gmina Wieliczki. Robótki ręczne szydełkiem zaczęła robić, będąc jeszcze w szkole podstawowej. Później zainteresowała się haftem richelieu, krzyżykowym i haftem płaskim.
Tadeusz Guzowski
Urodził się w Bisztynku. Z zawodu jest murarzem. Najczęściej rzeźbi w drewnie i gipsie. Pierwszą rzeźbą wykonał w wieku 15 lat – wyrzeźbił konia scyzorykiem.
Krzysztof Kulbacki
Od urodzenia mieszka w Wieliczkach i od najmłodszych lat zajmuje się kowalstwem artystycznym, jest samoukiem. Oprócz kowalstwa zajmuje się malarstwem i rzeźbą w kamieniu. Zamiłowanie do rękodzieła odziedziczył po nim również syn Paweł.
Zofia Nowikowska
Urodziła się w Filipowie, obecnie mieszka w Wieliczkach. Prostego haftu nauczyła ją siostra jeszcze w dzieciństwie, a po ojcu odziedziczyła kunszt wykonywania pisanek techniką woskową. Później opanowała hafty: richelieu, krzyżykowy i angielski